سيد محمد عارف موسوى نژاد
53
سى و پنج عالم ( از عالمان تأثيرگذار افغانستان در سده اخير ) ( فارسى )
نخستين گام علامهء بلخى سخنرانى و تبليغ در مجالس و محافل بود ، وى كه بيان سحر آميز و عالمانه داشت ، در مراكز علمى ، فرهنگى و آموزشى از جمله حسينيهها ، حوزههاى علميه ، دانشگاهها و مساجد به مردم آگاهى مىبخشيد . دومين قدم ايشان تأسيس كانونهاى فرهنگى است . ايشان به اين نتيجه رسيده بود كه تأسيس كانونهاى فرهنگى ، آموزشى و مراكز علمى تربيتى يكى از ضروريات جامعهء مسلمان و مظلوم افغانستان است . اقدام سوّم وى ، احداث مراكزى چون مساجد ، حسينيه و حوزههاى علميه بود . ايشان در ولايات مختلف افغانستان مخصوصاً در مناطق شيعه نشين ، دست به احداث چنين مراكزى زد . فعاليتها و مبارزات سياسى علامهء شهيد سيد اسماعيل بلخى ( ره ) از همان ابتداى ورود به افغانستان ، گرايش مبارزه بر عليه استبداد در وجودش متبلور بود . ايشان در سال 1320 به منظور آغاز مبارزات سياسى ، چهارچوب و ساختار اولين حزب ملى و اسلامى را به نام « حزب ارشاد اسلامى » با همكارى جمعى از شخصيتهاى سياسى ، علمى و فرهنگى تأسيس كرد . اين حزب كه آرمان مقدسى براى خود ترسيم كرده بود ، طيف وسيعى از مردم شيعه و سنى را شامل مىشد كه از اهداف آن ؛ تشكيل يك حكومت اسلامى بر پايهء اصول و مبانى دينى بود . اين حزب در شهر هرات پايه ريزى شد ، اما با مسافرتهايى كه اعضاى حزب به ولايات ديگر داشتند ، به تدريج گسترش يافته و افرادى از قبايل و اقوام مختلف سراسر كشور به آن پيوستند . پس از تأسيس حزب ارشاد بود كه تعدادى از احزاب و جريانات سياسى با گرايشهاى اسلامى ظهور كردند و مردم استبداد زده كشور را با زندگى سياسى جديد آشنا كرد . شهيد بلخى در سال 1327 به كابل رفت و مقر حزب به صورت سرّى در منطقهء چنداول منتقل و كميتهء مركزى حزب به طور سرّى تشكيل شد . پس از آنكه فعاليت حزب ارشاد افشا شد ، حدود پانصد تن از اعضاى حزب با توجه به جايگاه اجتماعى